Αποκατάσταση μετά από Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΑΕΕ): Η σημασία της έγκαιρης και εξατομικευμένης παρέμβασης
- Ιωάννης Βελίτσος
- πριν από 3 ημέρες
- διαβάστηκε 4 λεπτά
Τι είναι το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ)
Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ) – ισχαιμικό ή αιμορραγικό - αποτελεί μία από τιςσυχνότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως.Έπειτα ενός ΑΕΕ συχνά εγκαταλείπονται προβλήματα κινητικότητας ενός ή περισσοτέρωνάκρων, δυσκολία στην κατάποση, δυσχέρεια στο λόγο, έκπτωση των νοητικών λειτουργιώνδιαταραχές αισθητικότητας, ισορροπίας και όρασης, άλλοτε άλλης διάρκειας.
Η σημασία της αποκατάστασης μετά από ΑΕΕ
Πέραν της αντιμετώπισης των οξέων συμπτωμάτων και των επιπλοκών του ΑΕΕ, της στενήςπαρακολούθησης του ασθενούς και της διερεύνησης των αιτιών του, μείζονος σημασίαςαποτελεί επιπρόσθετα η έναρξη της αποκατάστασης του ασθενούς.Η αποκατάσταση μετά από ΑΕΕ είναι η διαδικασία κατά την οποία ο ασθενής προσπαθεί ναανακτήσει στο μέγιστο βαθμό όσες από τις λειτουργίες του επηρεάστηκαν, ενώ βασίζεταιστην καλούμενη «νευροπλαστικότητα» του εγκεφάλου, στην ικανότητά του δηλαδή ναπροσαρμόζεται και να «αναδιοργανώνεται». Με απλά λόγια, όταν μια περιοχή τουεγκεφάλου υποστεί βλάβη μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, άλλες γειτονικές συνήθωςπεριοχές μπορούν να αναλάβουν μέρος των λειτουργιών που ο ασθενής απώλεσε.
Η έγκαιρη έναρξη της αποκατάστασης
Η αποκατάσταση του ασθενούς ξεκινά όσο το δυνατόν νωρίτερα, ακόμη και εντός τουνοσοκομείου 24-48 ώρες μετά το επεισόδιο, εφόσον η κατάστασή του το επιτρέπει. Ηπρώιμη κινητοποίηση έχει άλλωστε αποδειχθεί ότι συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση τηςλειτουργικότητας, στη μείωση του βαθμού της μελλοντικής αναπηρίας, στην αποφυγήεπιπλοκών (θρομβώσεις, λοιμώξεις αναπνευστικού, κατακλίσεις, συγκάμψεις κ.α) και στηνκαλύτερη γενικά έκβαση του περιστατικού.
Πού μπορεί να πραγματοποιηθεί η αποκατάσταση
Η αποκατάσταση του ασθενούς δύναται να λάβει χώρα σε εξειδικευμένα κέντρααποκατάστασης με τη μορφή κλειστής ή ανοιχτής νοσηλείας. Στην πρώτη περίπτωση ηκατάσταση του ασθενούς, εξαιτίας του μεγαλύτερου βαθμού αναπηρίας και της σοβαρήςσυννοσηρότητας, επιβάλλει την παραμονή του ασθενούς στο κέντρο συνήθως για αρκετέςεβδομάδες, προκειμένου να απολαμβάνει ταυτόχρονα στενής ιατρικής παρακολούθησης.Στη δεύτερη περίπτωση προσφέρονται εντατικές μέθοδοι αποθεραπείας δίχως την ανάγκηδιανυκτέρευσης. Άλλοτε αρκεί απλά η τακτική θεραπευτική προσέγγιση του πάσχοντα στοχώρο ενός θεραπευτηρίου ή ακόμη και στην οικία του.
Η σημασία της διεπιστημονικής ομάδας
Η επιτυχία της αποκατάστασης βασίζεται σε μια διεπιστημονική ομάδα ανθρώπων, η στενήσυνεργασία των οποίων είναι καθοριστικής σημασίας. Την ομάδα αυτή απαρτίζουν οι εξής:
Ο ιατρός (νευρολόγος ή φυσίατρος), ο οποίος επιτηρεί τη διαδικασία, δίδειεξατομικευμένες κατευθυντήριες οδηγίες, εκτιμά κλινικά τον ασθενή ανά τακτάχρονικά διαστήματα και παρακολουθεί την εξέλιξή του.
Οι θεραπευτές (φυσικοθεραπευτές, λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές) οιοποίοι εργάζονται με τον ασθενή για τη βελτίωση των δεξιοτήτων του.
Ο ίδιος ο ασθενής, ο οποίος θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στη θεραπευτικήδιαδικασία.
Η οικογένεια, που προσφέρει στήριξη και ενθάρρυνση.
Ενδεχομένως ειδικός σύμβουλος ψυχικής υγείας, καθώς η συνυπάρχουσαψυχοπαθολογία (π.χ αγχώδεις εκδηλώσεις, δυσθυμία, καταθλιπτική διάθεση), η έντονη απαισιοδοξία ή η έλλειψη κινήτρου μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τηνπορεία της αποκατάστασης.
Η εξατομίκευση της θεραπευτικής προσέγγισης
Η αποκατάσταση του ασθενούς είναι μια διαδικασία απολύτως εξατομικευμένη, η οποίασχεδιάζεται με γνώμονα τη βαρύτητα του επεισοδίου, τα νευρολογικά ελλείμματα, τηνηλικία, τη γενική σωματική και ψυχολογική κατάσταση του ασθενούς και τις ιδιαιτερότητέςτου. Δεν υπάρχει με άλλα λόγια ένα «κοινό πρόγραμμα για όλους».
Τα συχνότερα προβλήματα μετά από ΑΕΕ και η θεραπευτική τους προσέγγιση
Τα συχνότερα προβλήματα έπειτα ενός ΑΕΕ, τα οποία χρήζουν μεθοδευμένης θεραπευτικήςπροσέγγισης είναι:
Πάρεση (μυϊκή αδυναμία) άνω ή/και κάτω άκρου: Εδώ απαιτείται συνήθωςεξατομικευμένη φυσικοθεραπεία με ενεργητικό και παθητικό ασκησιολόγιο για τηνεπανεκπαίδευση της κίνησης και τη διατήρηση του εύρους κίνησης τωναρθρώσεων, τεχνικές νευροδιέγερσης και εργοθεραπεία για επανεκμάθηση τωνκαθημερινών δραστηριοτήτων (π.χ. πιάσιμο αντικειμένων). Στόχος όχι μόνο ηενδυνάμωση αλλά και η λειτουργικότητα.
Διαταραχή λεπτής κινητικότητας (επιδεξιότητας) του άνω άκρου: Ηαποκατάσταση περιλαμβάνει εντατική εργοθεραπεία με ασκήσεις σύλληψης,επιδεξιότητας δακτύλων και ενδυνάμωσης, αισθητικοκινητική επανεκπαίδευση μεαποκλειστική χρήση αυστηρά του πάσχοντος άκρου, με απώτερο σκοπό όχι απλώςτην ενδυνάμωση, αλλά και την επανεκπαίδευση του συντονισμού, της ακρίβειαςκαι της λειτουργικής χρήσης του χεριού.
Διαταραχές βάδισης (σπαστικό/αταξικό βάδισμα): Εδώ απαιτείται εξειδικευμένηφυσικοθεραπεία με εκπαίδευση σωστού προτύπου βάδισης, ασκήσεις ισορροπίαςκαι ενδυνάμωσης κορμού και κάτω άκρων και ενδεχομένως χρήση βοηθημάτων(μπαστούνι, περιπατητήρας) ή/και ορθωτικών μέσων (π.χ νάρθηκες ποδοκνημικής,ορθωτικά πέλματα κ.α.) Στόχος η ασφάλεια και η ανεξαρτησία της βάδισης.
Αστάθεια και διαταραχές ισορροπίας: Η αποκατάσταση περιλαμβάνει μεταξύάλλων εξειδικευμένες ασκήσεις ισορροπίας και επανεκπαίδευση της στάσης τουσώματος με στόχο την πρόληψη των πτώσεων και την αποφυγή τραυματισμών.
Αφασία (διαταραχή λόγου με δυσκολία στην ομιλία, κατανόηση ή εύρεσηλέξεων):Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει εντατική λογοθεραπεία, ειδικές ασκήσειςκατανόησης και έκφρασης και εκπαίδευση χρήσης εναλλακτικών τρόπωνεπικοινωνίας (χειρονομίες, εικόνες) με στόχο τη βελτίωση της επικοινωνίας.
Δυσκαταποσία (δυσκολία στην κατάποση): Σε αυτή την περίπτωση απαιτείταιαξιολόγηση από εξειδικευμένο λογοθεραπευτή, διενέργεια ενδοσκοπικήςεκτίμησης κατάποσης (FEES) συνήθως από ειδικό ΩΡΛ, ειδικές ασκήσεις σωστήςχρήσης και ενδυνάμωσης των μυών της κατάποσης (ασκήσεις γλώσσας, χειλέων,παρειών και φάρυγγα), εκπαίδευση ασθενούς και φροντιστών, τροποποίησησύστασης τροφών (πολτοποιημένες τροφές, πηκτικοί παράγοντες υγρών). Στόχοςείναι η ασφαλής σίτιση και ενυδάτωση με προστασία του αεραγωγού προςαποφυγή πνιγμονής ή πνευμονίας από εισρόφηση.
Σπαστικότητα (αυξημένος μυϊκός τόνος): Το άκρο γίνεται «σφιχτό» και δύσκαμπτο,με περιορισμένη κινητικότητα. Συχνά συνυπάρχει πόνος. Απαιτείται εξειδικευμένηφυσικοθεραπεία με διατάσεις, χρήση ναρθηκών, χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής(π.χ μπακλοφαίνη), ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις γίνεται έγχυση βοτουλινικήςτοξίνης στις πάσχουσες μυϊκές ομάδες. Στόχος είναι η μείωση της υπερτονίας, ηαναλγησία και η πρόληψη μόνιμων παραμορφώσεων.
Γνωσιακή δυσχέρεια ή έκπτωση: Απαιτείται νευροψυχολογική εκτίμηση και χρήσημεθόδων γνωστικής ενδυνάμωσης και αποκατάστασης, ενίοτε με την ταυτόχρονη
χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Στόχος η βελτίωση των νοητικών καιεκτελεστικών λειτουργιών του ασθενούς.
Προβλήματα από την ψυχική σφαίρα (προϋπάρχοντα ή απότοκα του ΑΕΕ) όπωςάγχος και κατάθλιψη: Στόχος η ψυχολογική υποστήριξη του πάσχοντα και η μείωσητης δυσφορίας που βιώνει, ώστε να συμμετάσχει ενεργά στη διαδικασία τηςαποκατάστασης.
Η συνεχής αξιολόγηση του προγράμματος αποκατάστασης
Το πρόγραμμα της αποκατάστασης γενικά δεν είναι στατικό και τελεί υπό συνεχήαξιολόγηση και προσαρμογή από την υπεύθυνη διεπιστημονική ομάδα, ενώ η διάρκειά τουποικίλει, ανάλογα πάντοτε με τη βαρύτητα της προσβολής και φυσικά την πρόοδο τουασθενούς.
Συμπέρασμα
Συνοψίζοντας, η επιτυχής αποκατάσταση μετά από ΑΕΕ βασίζεται στην έγκαιρη έναρξη, τηνεξατομίκευση, την εντατική και στοχευμένη θεραπεία και φυσικά στη στενή συνεργασίαιατρού, θεραπευτών, οικογένειας και ασθενούς.Η αποκατάσταση μετά από ένα εγκεφαλικό δεν είναι αγώνας ταχύτητας — είναι μια πορείαμε μικρά, σταθερά βήματα. Η πρόοδος δεν έρχεται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλάχτίζεται καθημερινά με προσπάθεια, επιμονή και σωστή καθοδήγηση.Κάθε μικρή βελτίωση μετράει. Κάθε κίνηση, κάθε λέξη, κάθε βήμα είναι ένα βήμα προς τηνανεξαρτησία, την αυτονομία και γενικά την επάνοδο στον πρότερο βίο.
