Αποκατάσταση μετά από Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE): Η σημασία της έγκαιρης και εξατομικευμένης παρέμβασης

Τι είναι το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (AEE)

Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (AEE) – ισχαιμικό ή αιμορραγικό - αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως. Μετά από ένα ΑΕΕ συχνά εγκαταλείπονται προβλήματα κινητικότητας ενός ή περισσοτέρων άκρων, δυσκολία στην κατάποση, δυσχέρεια στο λόγο, έκπτωση των νοητικών λειτουργιών, διαταραχές αισθητικότητας, ισορροπίας και όρασης, άλλοτε άλλης διάρκειας.

Η σημασία της αποκατάστασης μετά από ΑΕΕ

Πέραν της αντιμετώπισης των οξέων συμπτωμάτων και των επιπλοκών του ΑΕΕ, της στενής παρακολούθησης του ασθενούς και της διερεύνησης των αιτιών του, μείζονος σημασίας αποτελεί επιπρόσθετα η έναρξη της αποκατάστασης του ασθενούς. Η αποκατάσταση μετά από ΑΕΕ είναι η διαδικασία κατά την οποία ο ασθενής προσπαθεί να ανακτήσει στο μέγιστο βαθμό όσες από τις λειτουργίες του επηρεάστηκαν, ενώ βασίζεται στην καλούμενη «νευροπλαστικότητα» του εγκεφάλου, στην ικανότητά του δηλαδή να προσαρμόζεται και να «αναδιοργανώνεται». Με απλά λόγια, όταν μια περιοχή του εγκεφάλου υποστεί βλάβη μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, άλλες γειτονικές συνήθως περιοχές μπορούν να αναλάβουν μέρος των λειτουργιών που ο ασθενής απώλεσε.

Η έγκαιρη έναρξη της αποκατάστασης

Η αποκατάσταση του ασθενούς ξεκινά όσο το δυνατόν νωρίτερα, ακόμη και εντός του νοσοκομείου 24-48 ώρες μετά το επεισόδιο, εφόσον η κατάστασή του το επιτρέπει. Η πρώιμη κινητοποίηση έχει άλλωστε αποδειχθεί ότι συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της λειτουργικότητας, στη μείωση του βαθμού της μελλοντικής αναπηρίας, στην αποφυγή επιπλοκών (θρομβώσεις, λοιμώξεις αναπνευστικού, κατακλίσεις, συγκάμψεις κ.α) και στην καλύτερη γενικά έκβαση του περιστατικού.

Πού μπορεί να πραγματοποιηθεί η αποκατάσταση

Η αποκατάσταση του ασθενούς δύναται να λάβει χώρα σε εξειδικευμένα κέντρα αποκατάστασης με τη μορφή κλειστής ή ανοιχτής νοσηλείας. Στην πρώτη περίπτωση η κατάσταση του ασθενούς, εξαιτίας του μεγαλύτερου βαθμού αναπηρίας και της σοβαρής συννοσηρότητας, επιβάλλει την παραμονή του ασθενούς στο κέντρο συνήθως για αρκετές εβδομάδες, προκειμένου να απολαμβάνει ταυτόχρονα στενής ιατρικής παρακολούθησης. Στη δεύτερη περίπτωση προσφέρονται εντατικές μέθοδοι αποθεραπείας δίχως την ανάγκη διανυκτέρευσης. Άλλοτε αρκεί απλά η τακτική θεραπευτική προσέγγιση του πάσχοντα στο χώρο ενός θεραπευτηρίου ή ακόμη και στην οικία του. Για τους ασφαλισμένους ΕΟΠΥΥ υπάρχει η δυνατότητα κάλυψης της ανοιχτής νοσηλείας εφόσον έχει προηγηθεί πρόγραμμα φυσικοθεραπείας που δεν απέδωσε επαρκώς ή πλήρους κάλυψης της κλειστής νοσηλείας εφόσον το αίτημα γίνει κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του ασθενούς με ΑΕΕ στο νοσοκομείο.

Η σημασία της διεπιστημονικής ομάδας

Η επιτυχία της αποκατάστασης βασίζεται σε μια διεπιστημονική ομάδα ανθρώπων, η στενή συνεργασία των οποίων είναι καθοριστικής σημασίας. Την ομάδα αυτή απαρτίζουν οι εξής:

1. Ο ιατρός (νευρολόγος ή φυσίατρος), ο οποίος επιτηρεί τη διαδικασία, δίδει εξατομικευμένες κατευθυντήριες οδηγίες, εκτιμά κλινικά τον ασθενή ανά τακτάχρονικά διαστήματα και παρακολουθεί την εξέλιξή του.

   
   

2. Οι θεραπευτές (φυσικοθεραπευτές, λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές) οι οποίοι εργάζονται με τον ασθενή για τη βελτίωση των δεξιοτήτων του.

   
   

3. Ο ίδιος ο ασθενής, ο οποίος θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στη θεραπευτική διαδικασία.

   
   

4. Η οικογένεια, που προσφέρει στήριξη και ενθάρρυνση.

   
   

5. Ενδεχομένως ειδικός σύμβουλος ψυχικής υγείας, καθώς η συνυπάρχουσα ψυχοπαθολογία (π.χ αγχώδεις εκδηλώσεις, δυσθυμία, καταθλιπτική διάθεση), η έντονη απαισιοδοξία ή η έλλειψη κινήτρου μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τηνπορεία της αποκατάστασης.

Η εξατομίκευση της θεραπευτικής προσέγγισης

Η αποκατάσταση του ασθενούς είναι μια διαδικασία απολύτως εξατομικευμένη, η οποία σχεδιάζεται με γνώμονα τη βαρύτητα του επεισοδίου, τα νευρολογικά ελλείμματα, την ηλικία, τη γενική σωματική και ψυχολογική κατάσταση του ασθενούς και τις ιδιαιτερότητέςτου. Δεν υπάρχει με άλλα λόγια ένα «κοινό πρόγραμμα για όλους».

Τα συχνότερα προβλήματα μετά από ΑΕΕ και η θεραπευτική τους προσέγγιση

Τα συχνότερα προβλήματα έπειτα ενός ΑΕΕ, τα οποία χρήζουν μεθοδευμένης θεραπευτικήςπροσέγγισης είναι:

• Πάρεση (μυϊκή αδυναμία) άνω ή/και κάτω άκρου: Εδώ απαιτείται συνήθως εξατομικευμένη φυσικοθεραπεία με ενεργητικό και παθητικό ασκησιολόγιο για την επανεκπαίδευση της κίνησης και τη διατήρηση του εύρους κίνησης τωναρθρώσεων, τεχνικές νευροδιέγερσης και εργοθεραπεία για επανεκμάθηση των καθημερινών δραστηριοτήτων (π.χ. πιάσιμο αντικειμένων). Στόχος όχι μόνο η ενδυνάμωση αλλά και η λειτουργικότητα.

• Διαταραχή λεπτής κινητικότητας (επιδεξιότητας) του άνω άκρου: Η αποκατάσταση περιλαμβάνει εντατική εργοθεραπεία με ασκήσεις σύλληψης, επιδεξιότητας δακτύλων και ενδυνάμωσης, αισθητικοκινητική επανεκπαίδευση με αποκλειστική χρήση αυστηρά του πάσχοντος άκρου, με απώτερο σκοπό όχι απλώς την ενδυνάμωση, αλλά και την επανεκπαίδευση του συντονισμού, της ακρίβειας και της λειτουργικής χρήσης του χεριού.

• Διαταραχές βάδισης (σπαστικό/αταξικό βάδισμα): Εδώ απαιτείται εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία με εκπαίδευση σωστού προτύπου βάδισης, ασκήσεις ισορροπίας και ενδυνάμωσης κορμού και κάτω άκρων και ενδεχομένως χρήση βοηθημάτων(μπαστούνι, περιπατητήρας) ή/και ορθωτικών μέσων (π.χ νάρθηκες ποδοκνημικής,ορθωτικά πέλματα κ.α.) Στόχος η ασφάλεια και η ανεξαρτησία της βάδισης.

• Αστάθεια και διαταραχές ισορροπίας: Η αποκατάσταση περιλαμβάνει μεταξύάλλων εξειδικευμένες ασκήσεις ισορροπίας και επανεκπαίδευση της στάσης τουσώματος με στόχο την πρόληψη των πτώσεων και την αποφυγή τραυματισμών.

• Αφασία (διαταραχή λόγου με δυσκολία στην ομιλία, κατανόηση ή εύρεση λέξεων): Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει εντατική λογοθεραπεία, ειδικές ασκήσεις κατανόησης και έκφρασης και εκπαίδευση χρήσης εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας (χειρονομίες, εικόνες) με στόχο τη βελτίωση της επικοινωνίας.

• Δυσκαταποσία (δυσκολία στην κατάποση): Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται αξιολόγηση από εξειδικευμένο λογοθεραπευτή, διενέργεια ενδοσκοπικής εκτίμησης κατάποσης (FEES) συνήθως από ειδικό ΩΡΛ, ειδικές ασκήσεις σωστής χρήσης και ενδυνάμωσης των μυών της κατάποσης (ασκήσεις γλώσσας, χειλέων,παρειών και φάρυγγα), εκπαίδευση ασθενούς και φροντιστών, τροποποίησησύστασης τροφών (πολτοποιημένες τροφές, πηκτικοί παράγοντες υγρών). Στόχοςείναι η ασφαλής σίτιση και ενυδάτωση με προστασία του αεραγωγού προςαποφυγή πνιγμονής ή πνευμονίας από εισρόφηση.

• Σπαστικότητα (αυξημένος μυϊκός τόνος): Το άκρο γίνεται «σφιχτό» και δύσκαμπτο, με περιορισμένη κινητικότητα. Συχνά συνυπάρχει πόνος. Απαιτείται εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία με διατάσεις, χρήση ναρθηκών, χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής(π.χ μπακλοφαίνη), ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις γίνεται έγχυση βοτουλινικήςτοξίνης στις πάσχουσες μυϊκές ομάδες. Στόχος είναι η μείωση της υπερτονίας, ηαναλγησία και η πρόληψη μόνιμων παραμορφώσεων.

• Γνωσιακή δυσχέρεια ή έκπτωση: Απαιτείται νευροψυχολογική εκτίμηση και χρήση μεθόδων γνωστικής ενδυνάμωσης και αποκατάστασης, ενίοτε με την ταυτόχρονη

χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Στόχος η βελτίωση των νοητικών καιεκτελεστικών λειτουργιών του ασθενούς.

• Προβλήματα από την ψυχική σφαίρα (προϋπάρχοντα ή απότοκα του ΑΕΕ) όπωςάγχος και κατάθλιψη: Στόχος η ψυχολογική υποστήριξη του πάσχοντα και η μείωση της δυσφορίας που βιώνει, ώστε να συμμετάσχει ενεργά στη διαδικασία τηςαποκατάστασης.

Η συνεχής αξιολόγηση του προγράμματος αποκατάστασης

Το πρόγραμμα της αποκατάστασης γενικά δεν είναι στατικό και τελεί υπό συνεχή αξιολόγηση και προσαρμογή από την υπεύθυνη διεπιστημονική ομάδα, ενώ η διάρκειά του ποικίλει, ανάλογα πάντοτε με τη βαρύτητα της προσβολής και φυσικά την πρόοδο τουασθενούς.

Συμπέρασμα

Συνοψίζοντας, η επιτυχής αποκατάσταση μετά από ΑΕΕ βασίζεται στην έγκαιρη έναρξη, την εξατομίκευση, την εντατική και στοχευμένη θεραπεία και φυσικά στη στενή συνεργασία ιατρού, θεραπευτών, οικογένειας και ασθενούς. Η αποκατάσταση μετά από ένα εγκεφαλικό δεν είναι αγώνας ταχύτητας — είναι μια πορεία με μικρά, σταθερά βήματα. Η πρόοδος δεν έρχεται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά χτίζεται καθημερινά με προσπάθεια, επιμονή και σωστή καθοδήγηση. Κάθε μικρή βελτίωση μετράει. Κάθε κίνηση, κάθε λέξη, κάθε βήμα είναι ένα βήμα προς την ανεξαρτησία, την αυτονομία και γενικά την επάνοδο στον πρότερο βίο.